Renta - kto może się o nią starać, ile można dorobić?

Spis treści
Renta - kto może się o nią starać, ile można dorobić?
Strona 2
Strona 3
Strona 4
Wszystkie strony

Nawet najpoważniejsza choroba nie oznacza, że można przejść na rentę. Kto może się o nią starać? Wyobraźmy sobie Jana Nowaka, 53-latka chorującego na serce. Od miesięcy jest na zwolnieniu lekarskim. Co go czeka, jeśli zacznie starać się o rentę z tytułu niezdolności do pracy (nazywaną też inwalidzką - ten właśnie rodzaj renty interesuje nas w tym poradniku. Inne to: socjalna, rodzinna, szkoleniowa). Czy ma na nią szansę? Od czego zacząć załatwianie formalności?

- W każdym oddziale ZUS jest specjalny punkt informacyjny, w którym można zasięgnąć porady - mówi Helena Stokłosa, rzecznik prasowy bielskiego oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wiele informacji można też znaleźć na internetowych stronach ZUS - www.zus.pl.

Dla kogo renta?

Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje tylko ubezpieczonym, w dodatku nie wszystkim. Może ją otrzymać tylko ubezpieczony, który: ** jest niezdolny do pracy, ** ma wymagane przez przepisy okres składkowe i nieskładkowe (patrz ramka - minisłownik), ** jego niezdolność do pracy powstała w wymienionych przez ustawę okresach składkowych lub nieskładkowych lub nie później niż w przeciągu półtora roku od zapłaty ostatniej składki.

Nasz Nowak spełnia dwa warunki: pracodawca regularnie odprowadzał za niego składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jego problemy zdrowotne zaczęły się, gdy pracował na pół etatu. Co z "niezdolnością do pracy"?

Niezdolność do pracy

Przepisy uznają (ustawa z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) za niezdolną do pracy osobę, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu "naruszenia sprawności organizmu" z zastrzeżeniem, że nie rokuje odzyskania tej zdolności po przekwalifikowaniu. Przepisy mówią o kilku rodzajach niezdolności do pracy:

** całkowitej - gdy utracona jest zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy,

** częściowej - kiedy doszło do utraty w znacznym stopniu zdolności do pracy zgodnej z kwalifikacjami, czyli osoba posiadająca takie orzeczenie nie może pracować zgodnie z kwalifikacjami, może natomiast podjąć pracę np. w zakładzie pracy chronionej bądź na innym stanowisku,

** trwałej - gdy według aktualnej wiedzy medycznej nie ma rokowań, by w przyszłości doszło do poprawy zdrowia umożliwiającej powrót do pracy,

** okresowej - gdy są szanse na odzyskanie w przyszłości zdolności do pracy.

Orzeczenie o niezdolności do pracy może być wydane na czas do pięciu lat (jeśli pacjent rokuje poprawę stanu zdrowia) lub na stałe (jeżeli według obecnej wiedzy medycznej nie ma perspektyw powrotu do zdrowia).

Ubezpieczony może też dostać orzeczenie o niemożliwości samodzielnej egzystencji - jeśli wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w codziennym życiu.

Ile lat składek

By Nowak mógł stanąć przed orzecznikiem (lekarz z ZUS, który wydaje orzeczenie o niezdolności do pracy), musi wykazać - tak jak każdy inny pracownik ubiegający się o rentę - że ma wymagany przez przepisy tzw. okres składkowy i nieskładkowy. Jego długość zależy od wieku, w którym powstała niezdolność do pracy. Każdy ubezpieczony musi udokumentować okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej: 1 rok - jeśli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat, 2 lata - jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20-22 lat, 3 lata - jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22-25 lat, 4 lata - jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25-30 lat, 5 lat - jeśli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.

UWAGA! Pięcioletni okres składkowy i nieskładkowy wymagany od tej ostatniej grupy musi przypadać na ostatnie dziesięciolecie przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. W przypadku ubezpieczonego całkowicie niezdolnego do pracy, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn, nie obowiązuje wymóg powstania niezdolności do pracy w określonym czasie.

Ważną informacją jest to, że okresy nieskładkowe nie mogą przekraczać jednej trzeciej stażu pracy. A przy ustalaniu prawa do renty i obliczaniu jej wysokości okresy nieskładkowe uwzględnianie są tylko do 1/3 wysokości udowodnionych okresów składkowych.

Nasz Nowak o wymagane okresy składkowe i nieskładkowe może być spokojny - pracuje od 28 lat, może udokumentować, że pracodawca płacił za niego składki, zaczął chorować dwa lata temu. Dlatego otrzymuje orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy. Kiedy nabędzie prawa do otrzymywania renty? Dopiero wtedy, gdy przestanie pobierać zasiłek chorobowy. Gdyby Nowak dostał orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy, wówczas dostawałby rentę tylko w czasie określony w tym orzeczeniu. Gdyby jednak w przeciągu półtora roku znowu stał się niezdolny do pracy, orzeczenie zostałoby automatycznie przywrócone.

Jak starać się o rentę?

Krok pierwszy. Najpierw musisz złożyć w oddziale ZUS wniosek (druk ZUS Rp-1) o przyznanie renty. Może to zrobić również twój pełnomocnik. We wniosku muszą być wpisane imiona i nazwisko osoby starającej się o rentę, data i miejsce urodzenia, imiona rodziców, miejsce stałego zameldowania, adres pobytu i adres do korespondencji (w przypadku gdy jest inny niż adres zameldowania), numer PESEL i NIP. Trzeba też wskazać rodzaj świadczenia, o które się ubiegamy, a jeśli chcemy otrzymywać pieniądze na rachunek bankowy, musimy podać numer konta i adres banku. Wniosek koniecznie musi podpisać osoba starająca się o rentę lub jej pełnomocnik.


 

Krok drugi. Do wypełnionego wniosku trzeba dołączyć kilka niezbędnych dokumentów. Oto one:

** zaświadczenie o stanie zdrowia wystawione przez lekarza prowadzącego leczenie,

** inne dokumenty, które mogą mieć wpływ na orzeczenie wydawane przez lekarza orzecznika ZUS,

** kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych (druk ZUS Rp-6),

** dokumenty, które potwierdzą okresy składkowe i nieskładkowe (świadectwa pracy, zaświadczenie szkoły wyższej, legitymację ubezpieczeniową, wyciągi z akt urodzenia dzieci),

** zaświadczenie pracodawcy o wysokości osiąganego wynagrodzenia (druk ZUS Rp-7), ewentualnie legitymację ubezpieczeniową, zawierającą wpisy dotyczące zarobków,

** ankietę wypełnioną przez pracodawcę, czyli wywiad zawodowy (druk ZUS N-10).

UWAGA! Wszystkie wymienione wyżej druki można pobrać ze strony internetowej ZUS: http://zus.pl/wai/default.asp?p=1&id=1083#p30

Krok trzeci. Dalsze działania to już obowiązek ZUS. Urzędnicy na podstawie wniosku i przekazanych dokumentów obliczają okresy składkowe i nieskładkowe. Krok czwarty. Spotkanie z lekarzem orzecznikiem, który oceni, czy jesteś zdolny do pracy, czy nie. Określi też stopień niezdolności do pracy i stwierdzi, czy w przyszłości będziesz mógł jeszcze wrócić do pracy, czy nie. Oceni też, od kiedy jesteś niezdolny do pracy i czy jest sens, abyś przekwalifikowywał się zawodowo. Jeżeli orzecznikowi będą potrzebne dodatkowe informacje o twoim stanie zdrowia, możesz zostać skierowany na dodatkowe badania.

Uwaga! Jeżeli lekarz stwierdzi, że nadajesz się do pracy, a nie będziesz zgadzał się z jego decyzją, możesz się odwołać do komisji lekarskiej ZUS. W ciągu 14 dni od momentu doręczenia orzeczenia musisz złożyć pisemny sprzeciw, a potem poczekać na wyznaczenie terminu.

Orzeczenie lekarza, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub orzeczenie komisji lekarskiej jest podstawą do wydania przez ZUS decyzji w sprawie renty. Od decyzji można się jeszcze odwołać do sądu pracy (sąd okręgowy). Trzeba to zrobić za pośrednictwem oddziału ZUS.

Jaka będzie Twoja renta?

Od 1 marca 2008 roku zmieniła się wysokość najniższych rent z tytułu całkowitej i częściowej niezdolności do pracy.

** renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosi teraz 636,29 zł;

** renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy wynosi 489,44 zł.

Wyliczając wysokość twojej renty, ZUS porówna dwa okresy. Pierwszy to dziesięć lat wstecz od momentu złożenia wniosku o rentę. Drugi - dziesięć lat wstecz od chwili, gdy przestałeś być zdolny do pracy. Do wyliczenia renty zostanie uwzględniony ten okres, gdzie składki były wyższe.

Uwaga! Jest jednak jeszcze jedna możliwość - lata, na podstawie których obliczana będzie renta, możesz wskazać sam! Przypuśćmy, że pracowałeś przez 30 lat. Możesz wybrać dowolnych 20 lat z tego okresu, w czasie których najlepiej zarabiałeś (nie muszą być po kolei).

Wysokość Twojej renty będzie zależeć właśnie od zarobków. Sama procedura wyliczania jest skomplikowana i odbywa się według ustawowego wzoru. Przede wszystkim ZUS musi określić "podstawę wymiaru renty". Żeby to zrobić, wylicza najpierw tzw. wskaźnik wysokości podstawy wymiaru. Jak? Roczne zarobki z lat wybranych do wyliczenia renty - w tym przypadku jest to 10 lat - porównuje z przeciętnym wynagrodzeniem, które obowiązywało w tych latach.

Np. W 1996 roku Nowak zarobił w sumie 13 624,49 zł. Kwota przeciętnego rocznego wynagrodzenia w tym roku wyniosła 10 476,00 zł. Stosunek zarobków Nowaka do przeciętnego wynagrodzenia wyniósł więc 130,05 proc. ZUS wylicza taki stosunek procentowy w każdym z dziesięciu lat potrzebnych do wyliczenia renty, obliczone kwoty dodaje się, a potem dzieli przez ilość lat - w tym wypadku przez 10.

Otrzymany wynik jest wskaźnikiem wysokości podstawy wymiaru (patrz przykład niżej). Następnie mnoży się przez ten wskaźnik tzw. kwotę bazową. Jest ona ustalana raz w roku i ogłaszana przez Główny Urząd Statystyczny. Od 1 marca 2008 r. wynosi 2275,37 zł. W ten sposób ZUS otrzymuje podstawę wymiaru renty, która będzie potrzebna w poniższych obliczeniach.


 

UWAGA! Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru nie może być wyższy niż 250 %.

Potem ZUS dodaje następujące składniki:

** 24 proc. kwoty bazowej (patrz wyżej),

** po 1,3 proc. podstawy wymiaru za każdy rok okresów składkowych,

** po 0,7 proc. podstawy wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych,

** po 0,7 proc. podstawy wymiaru za każdy rok okresu brakującego do pełnych 25 lat składkowych i nieskładkowych, jeśli staniesz się niezdolny do pracy przed ukończeniem 60 lat. To tzw. staż hipotetyczny.

Przykład

Nasz Jan Nowak w listopadzie 2007 r. złożył wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Udokumentował pięcioletni okres studiów (okres nieskładkowy) i 28-letni staż pracy (okres składkowy). Spełnił wszystkie wymagane warunki, a lekarz orzecznik stwierdził, że mężczyzna jest całkowicie niezdolny do pracy. Do wyliczenia podstawy wymiaru renty przyjęto wynagrodzenie osiągane od 1987 do 1996 roku. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru wyniósł 128,73 proc. (patrz wyżej, ale uwaga! - nie w każdym z lat uwzględnianych do renty stosunek zarobków Nowaka do przeciętnego wynagrodzenia wyniósł tak jak w podanym wyżej 1996 roku - 130,05 proc., raz był wyższy, raz niższy, stąd taka wysokość wskaźnika).

Do wyliczenia renty zastosowano kwotę bazową wynoszącą 2059,92 zł (taka obowiązywała do końca lutego 2008 r.). Podstawa wymiaru renty z tytułu niezdolności do pracy wynosiła więc 2651,74 zł (128,73 % x 2059,92 zł.)

Jak wyliczano rentę?

24% x 2059,92 zł = 494,38 zł

28 x 1,3% x 2651,74 zł = 965,23 zł

5 x 0,7% x 2651,74 zł = 92,81 zł

Po zsumowaniu wszystkich składników renta Jana Nowaka wyniosła 1552,42 zł.

Uwaga! Jeżeli Nowak zostałby uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy, to dostał by 75 proc. kwoty, jaka została wyliczona w razie całkowitej niezdolności do pracy.

Ważne! Trzeba pamiętać, że ZUS tylko wtedy zastosuje do wyliczania renty kwotę bazową obowiązującą w dniu zgłoszenia wniosku, gdy spełnisz wszystkie konieczne warunki. W przeciwnym razie zostanie zastosowana kwota bazowa obowiązująca w dniu spełnienia ostatniego z warunków koniecznych do przyznania renty. Jeżeli wyliczone świadczenie będzie niższe od minimalnej renty (kwoty obowiązujące od 1 marca 2008 r. podaliśmy wyżej), ZUS podniesie je do jej poziomu.

O czym musisz powiadomić ZUS?

Jeżeli uzyskaliśmy prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, musimy pamiętać o poinformowaniu ZUS o następujących okolicznościach:

** gdy osiągamy przychody z tytułu pracy zarobkowej, służby lub prowadzenia działalności pozarolniczej. Trzeba też podać wysokość osiąganego przychodu,

** gdy zmienimy miejsce zamieszkania albo numer konta bankowego,



** gdy dostajemy emeryturę lub rentę z innego tytułu, przyznaną przez inny organ rentowy, uposażenie sędziego lub prokuratora w stanie spoczynku,

** gdy otrzymujemy zasiłek, świadczenie przedemerytalne lub rentę socjalną,

** gdy wystąpią inne okoliczności, które mogą spowodować zawieszenie prawa do renty.

Dziękujemy Pani Helenie Stokłosie, rzecznik prasowej bielskiego oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za pomoc przy dzisiejszym poradniku

Minisłownik

** Okres składkowy - czas opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jest to np. praca, okres przebywania na zasiłku dla bezrobotnych, urlop macierzyński, urlop wychowawczy (wzięty po 31 grudnia 1998 roku, kiedy to zmieniły się przepisy, urlopy wychowawcze brane przed tym terminem zaliczane są do okresów nieskładkowych).

** Okres nieskładkowy - typowy przykład to okres nauki. Jednak uwaga! Liczy się tylko nauka na wyższych uczelniach, na jednym kierunku i pod warunkiem że został on ukończony. Za to do okresu nieskładkowego można zaliczyć czas przebywania na zwolnieniu lekarskim. Gdyby Nowak pobierał w przeszłości np. świadczenia rehabilitacyjne lub opiekował się chorym dzieckiem lub innym członkiem rodziny, też mógłby to do tego okresu zaliczyć.

Dorabianie do renty - za granicą i w kraju

Czy zarabiasz w kraju, czy za granicą, nie możesz miesięcznie zarobić razem z rentą więcej niż 2029,90 zł. Inaczej ZUS zawiesi ci lub nawet odbierze rentę.

Reguluje to ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (artykuły 104-106). Streszczając: jeśli masz rentę, a oprócz tego osiągasz przychód z tytułu jakiejkolwiek pracy, w której opłacać trzeba ubezpieczenia (nieważne: ty czy twój pracodawca), musisz uważać, ile zarabiasz.

W ustawie zapisano to tak: jeśli zarabiasz łącznie z rentą więcej niż 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, twoje świadczenie zostanie zmniejszone, a jeśli zarobisz więcej niż 130 proc. kwartalnego wynagrodzenia - będzie zawieszone (UWAGA: nieistotne, czy płacisz ubezpieczenia w kraju, czy za granicą, prawo traktuje obie kategorie pracowników tak samo).

Pamiętaj! Od 1 stycznia 2008 roku rencista nie może miesięcznie zarobić więcej niż 2029,90 zł (tyle wynosi 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia) . Po przekroczeniu tego limitu ZUS zabierze ci z renty tyle pieniędzy, o ile przekraczasz ów limit. Liczy się tu polska renta i zagraniczny dochód.

Ale gorzej, jeśli zarobisz za granicą (po zsumowaniu z rentą) więcej niż 3769,80 zł (owe 130 proc. ). ZUS wówczas zawiesi ci wypłacanie renty.

PRZYKŁAD. Zarabiasz 400 euro. W przeliczeniu daje to ok. 1700 zł. Renty masz 800 zł. W sumie twój dochód wynosi więc 2500 zł. Zmniejszą ci więc rentę o blisko 400 zł (od 2500 zł odejmujemy 2029,90 zł). Ale jeśli pracodawca podwyższy ci pensję i zarobisz - łącznie z rentą - 4000 tys. zł , możesz pożegnać się ze świadczeniem.

UWAGA: Do przychodu liczą się także zasiłki: chorobowy, macierzyński i opiekuńczy.

Jak ZUS będzie liczył twój zagraniczny przychód? Jeśli pracujesz za granicą w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego - musisz udokumentować, ile zarabiasz. Musisz przedstawić w ZUS zaświadczenie od pracodawcy.

Czy możesz przedstawić ręcznie napisane przez ciebie oświadczenie o wysokości uzyskanego przychodu? Tak. Ale wtedy ZUS i tak zobowiąże cię do niezwłocznego nadesłania wymaganego zaświadczenia, a także do wskazania pracodawcy, u którego byłeś.

Jeśli będziesz się migał, ubezpieczyciel rozliczy ci rentę na podstawie odręcznego oświadczenia, ale na tym się nie skończy. Zostanie wszczęte postępowanie, zmierzające do uzyskania zaświadczenia.

ZUS, przeliczając euro lub inną walutę na złotówki (by ustalić twój dochód), uwzględni kurs przeliczenia walut obowiązujący w kwartale obejmującym miesiąc, który podlega rozliczeniu. Kwoty takie ogłasza co kwartał prezes NBP.

Na koniec: możesz rozliczać się z ubezpieczycielem w systemie "co miesiąc" lub "raz na rok" - jak ci wygodniej. Jeżeli - np. z racji kursu euro - korzystniejsze dla ciebie jest rozliczenie roczne, pieniądze z całego roku zsumuje się i podzieli przez dwanaście. A jak się wtedy przelicza waluty na złotówki? Stosuje się tzw. kursy średnie ogłaszane także przez prezesa NBP w ostatnim dniu roku kalendarzowego .

 

(gazeta.pl) 

Hydepark

Top Headline
Każdy ma swoje marzenia. A jakie są moje marzenia?

  Każdy człowiek czegoś pragnie. Jedni domu i kochającej rodziny, drudzy samochodu, czasem akceptacji. W naszym życiu marzenia są niczym powietrze- potrzebujemy ich, inaczej wszystko będzie...

Read More...
Ja Europejczyk- co to dla mnie znaczy?

  Od małego dziecka czułam się Europejką. Rodzice powtarzali mi, że, choć nasz kontynent nie jest idealny, dobrze nam tu, nasze życie jest spokojne i uporządkowane. Teraz jednak, gdy jestem...

Read More...
Co ta szkoła robi z ludźmi??

  Miejsce ciągłego szumu, zgiełku i krzyku. Twierdza, w której rządzą zasady, za których złamanie ma się kłopoty niemal takie same, gdy sięgniesz ręką po cudzą własność. Jednymi słowy:...

Read More...
| właściciel, red.naczelny: kowalczykpiotr@vp.pl tel.669 459 000| | admin: uniwers1@poczta.onet.pl tel.607 741 966 | Serwis wpisany do rejestru dzienników i czasopism postanowieniem S.O. w Szczecinie 23.10.07r Sygn. akt I Ns Rej."Pr" 65/07 nr.rej.606
statystyka